ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆ ದಶಕಗಳಿಂದ ಮುಂದುವರಿದಿರುವ ಗಂಭೀರ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಮಳೆಯ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ, ಅಸಮರ್ಪಕ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ರಾಜಕೀಯ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಅಭಾವ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿರಂತರ ಸಂಕಷ್ಟದೊಳಗೆ ನೂಕಿವೆ. ಬೆಳಗಾವಿ, ವಿಜಯಪುರ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ, ಕಲಬುರಗಿ, ಯಾದಗಿರಿ, ರಾಯಚೂರು ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ಬರದ ನೆರಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿವೆ. ಮಳೆಯ ಅವಲಂಬಿತ ಕೃಷಿ ಇಲ್ಲಿನ ರೈತರ ಪ್ರಮುಖ ಜೀವನಾಧಾರ. ಆದರೆ ಮಳೆ ಕೈಕೊಟ್ಟಾಗ ಬದುಕೇ ಅಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿಗಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗಳಷ್ಟು ದೂರ ನಡೆದು ಹೋಗುವ ದೃಶ್ಯ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲ; ಇದು ಯೋಜನಾ ವೈಫಲ್ಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದ ಪ್ರತಿಫಲ.
ಕೃಷ್ಣಾ ಮತ್ತು ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಗಳ ಹರಿವು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿದರೂ, ನೀರಿನ ಸಮರ್ಪಕ ಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಕೊರತೆ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಿದೆ. Krishna River ಮತ್ತು Tungabhadra River ಇವುಗಳ ಜಲ ಸಂಪತ್ತು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿದರೆ ಈ ಭಾಗದ ಕೃಷಿ ಚಿತ್ರವೇ ಬದಲಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿದೆ.
ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ Almatti Dam ಮತ್ತು Narayanpur Dam ಯೋಜನೆಗಳು ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿವೆ. ಆದರೆ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾತ್ರ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ನೀರಿನ ಕಾಲುವೆಗಳ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಕೆ, ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಪಕ ವಿತರಣೆ ಅಗತ್ಯ. ಹಲವಾರು ಯೋಜನೆಗಳು ಅರ್ಧದಲ್ಲೇ ನಿಂತಿರುವುದು ರೈತರ ನಿರಾಸೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆ ಕೇವಲ ಕೃಷಿಯನ್ನೇ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ನೀರಿಗಾಗಿ ಸಮಯ ಕಳೆಯುವುದರಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲೆ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿ ಹಿನ್ನಡೆಯಿಂದ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ; ಯುವಕರು ನಗರಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ವಲಸೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನೂ ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆ ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ.
ರಾಜಕೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ವಿಷಯ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಭರವಸೆಗಳಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಚುನಾವಣಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವುದಾಗಿ ಘೋಷಣೆಗಳು ಕೇಳಿಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಕಾರ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವು ವಿಳಂಬಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಜಲ ವಿವಾದಗಳೂ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಸಂಕೀರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ, ಹಂಚಿಕೆ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಾದ-ವಿವಾದಗಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತವೆ. ಇದರ ನಡುವೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೈತನು ಸಂಕಷ್ಟವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಜಲ ಸಂಪತ್ತಿನ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆ ಇಲ್ಲದೆ ಶಾಶ್ವತ ಪರಿಹಾರ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಪರಿಣಾಮವೂ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಿದೆ. ಮಳೆಯ ಮಾದರಿಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತಿವೆ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅತಿವೃಷ್ಠಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬರ. ಮಳೆ ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೀರು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಹರಿದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆg-ಕೊಳಗಳ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಪರಂಪರೆಯ ಜಲ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವುದು ಕಾಲದ ಅವಶ್ಯಕತೆ. ಮಳೆ ನೀರು ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಡ್ರಿಪ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪ್ರಿಂಕ್ಲರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮಾಡಬಹುದು.
ನಗರೀಕರಣವೂ ಮತ್ತೊಂದು ಸವಾಲು. ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಗರ್ಭ ಜಲದ ಅತಿಯಾದ ಶೋಷಣೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಮರುಭರ್ತಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಲ್ಲದೆ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಕುಸಿಯುತ್ತಿದೆ. ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಜಲ ಸಂಪತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ತರುತ್ತಿವೆ. ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನ ಕಾಪಾಡದೇ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಾಧಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನ ಅಗತ್ಯ.
ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆ ಯಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಬೇಕಾದರೆ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಅಗತ್ಯ. ಸಮಗ್ರ ಜಲ ನೀತಿ ರೂಪಿಸಿ, ಎಲ್ಲಾ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕ ಜಾರಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಬೇಕು. ಕಾಲುವೆ ಜಾಲಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ, ನೀರಿನ ನಷ್ಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಬೇಕು. ಗ್ರಾಮ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಜಲ ಸಮಿತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು. ರೈತರಿಗೆ ನೀರು ಉಳಿತಾಯ ಮಾಡುವ ಬೆಳೆ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಬೇಕು. ಜಲ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಶಾಲಾ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೇ ಪರಿಚಯಿಸುವುದು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿತನವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ.
ಒಟ್ಟಾರೆ, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆ ಪರಿಹಾರ ವಾಗುವುದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇದು ಸಮಗ್ರ ಯೋಜನೆ, ರಾಜಕೀಯ ಬದ್ಧತೆ, ಜನಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ. ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಜಾಣ್ಮೆಯಿಂದ ಬಳಸಿದರೆ ಮತ್ತು ಸಮಾನ ಹಂಚಿಕೆ ಖಚಿತಪಡಿಸಿದರೆ ಈ ಭಾಗದ ಭವಿಷ್ಯ ಬದಲಾಗಬಹುದು. “ಯಾವಾಗ ಮುಕ್ತವಾಗುವುದು?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉತ್ತರ ನೀಡಲು ಇಂದೇ ಗಂಭೀರ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ನೀರಿಗಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಹೋರಾಟಗಳು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗಳಿಗೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ನೀರೇ ಜೀವನಾಡಿ ಅದನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತಗೊಳಿಸುವುದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ.
